1. Tổng quan về làng bánh tráng Túy Loan
1.1. Vị trí và đặc điểm làng nghề
Làng bánh tráng Túy Loan thuộc xã Hòa Phong, cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 15 km về phía Tây Nam. Du khách có thể dễ dàng tìm đến đây bằng xe máy hoặc ô tô nhỏ, chỉ mất khoảng 20–25 phút di chuyển theo Quốc lộ 14B. Trên đường đi, bạn sẽ bắt gặp những cánh đồng xanh mướt, những ngôi nhà cổ mái ngói đỏ và khung cảnh làng quê thanh bình đậm chất xứ Quảng.
Không gian làng nghề vẫn giữ được nhịp sống yên ả, nơi người dân gắn bó với nghề truyền thống qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, vào những buổi sáng sớm, du khách có thể bắt gặp hình ảnh những tấm bánh tráng phơi mình trên giàn tre, tỏa hương thơm dịu, một khung cảnh rất đặc trưng của vùng quê Việt.
1.2. Lịch sử hình thành và nguồn gốc tên gọi
Theo người dân địa phương, làng Túy Loan được lập từ thế kỷ XVI bởi năm dòng họ lớn: Lâm, Nguyễn, Trần, Lê và Đặng. Tên “Túy Loan” bắt nguồn từ dòng sông cùng tên uốn quanh làng, biểu tượng của sự trù phú và yên bình. Từ bao đời nay, dòng sông này không chỉ mang lại phù sa màu mỡ mà còn là mạch sống nuôi dưỡng nghề làm bánh tráng đặc trưng của vùng đất Hòa Vang.
Làng bánh tráng xưa bên dòng sông Túy Loan (Nguồn: Sưu tầm)
Ngày nay, dù đã trải qua nhiều thay đổi, làng Túy Loan vẫn giữ được nét cổ truyền trong quy trình sản xuất và tinh thần gìn giữ nghề tổ. Người dân nơi đây xem nghề làm bánh như một phần linh hồn của làng, truyền dạy cho con cháu để không bị mai một theo thời gian.
1.3. Giá trị văn hóa trong đời sống xứ Quảng
Bánh tráng Túy Loan không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm gia đình mà còn là biểu tượng văn hóa ẩm thực của người Đà Nẵng. Mỗi dịp lễ Tết, cưới hỏi hay hội làng, bánh tráng đều xuất hiện trên mâm cỗ như một cách thể hiện lòng hiếu khách và tình quê.
Đặc biệt, lễ hội đình làng Túy Loan diễn ra hằng năm vào mùng 9 tháng Giêng âm lịch là dịp người dân tưởng nhớ công đức tiền nhân và tôn vinh nghề làm bánh tráng truyền thống. Du khách đến đây không chỉ được hòa mình vào không khí rộn ràng của lễ hội, mà còn có cơ hội trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm bánh cùng người dân.
1.4. Cách di chuyển đến làng bánh tráng Túy Loan
Từ trung tâm thành phố Đà Nẵng, du khách có thể lựa chọn nhiều phương tiện khác nhau để đến làng bánh tráng Túy Loan, một hành trình ngắn, dễ đi và rất thích hợp cho chuyến khám phá trong ngày.
Đi bằng xe máy hoặc ô tô cá nhân: Đây là cách di chuyển phổ biến và linh hoạt nhất. Từ trung tâm thành phố, bạn chạy theo Quốc lộ 14B, qua cầu Nguyễn Tri Phương khoảng 15 km là tới làng. Cung đường này có cảnh quan đồng quê đẹp, dễ đi, rất phù hợp nếu bạn muốn dừng chân chụp ảnh dọc đường. Nếu khởi hành từ khu vực ven biển, bạn có thể chọn tuyến Nguyễn Tất Thành nối dài, vừa rộng thoáng vừa ít xe tải, thuận tiện cho nhóm du lịch tự túc.
Đi bằng taxi hoặc xe công nghệ: Thời gian di chuyển khoảng 20–25 phút, chi phí dao động từ 150.000–200.000 đồng/chiều (tùy điểm xuất phát). Ưu điểm là nhanh, an toàn và thích hợp cho nhóm nhỏ hoặc gia đình có trẻ nhỏ.
Theo tour tham quan làng nghề: Nhiều công ty du lịch ở Đà Nẵng hiện cung cấp tour nửa ngày hoặc trong ngày kết hợp thăm làng cổ Túy Loan – suối Hoa – Bà Nà Hills, trong đó làng bánh tráng thường là điểm dừng đầu tiên. Đây là lựa chọn phù hợp nếu bạn muốn trải nghiệm văn hóa địa phương mà không cần tự sắp xếp phương tiện.
Khi đến nơi, du khách có thể gửi xe tại nhà văn hóa thôn Túy Loan hoặc các hộ gia đình làm bánh truyền thống, nơi thường mở cửa đón khách du lịch đến tham quan, chụp ảnh và thử tráng bánh trực tiếp.
2. Quy trình làm bánh tráng Túy Loan - bí quyết tạo nên hương vị đặc biệt
2.1. Nét đặc trưng của bánh tráng Túy Loan
Bánh tráng Túy Loan nổi tiếng khắp miền Trung bởi công thức gia truyền hàng trăm năm tuổi và nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên. Loại bánh này không chỉ là món ăn dân dã mà còn gắn liền với nếp sống, văn hóa ẩm thực của người Quảng.
Bánh tráng Túy Loan có ba loại chính, mỗi loại mang một hương vị và cách thưởng thức riêng. Bánh tráng mè là loại bánh tráng ược rắc mè đen rang vàng thơm trước khi phơi nắng. Khi nướng lên, bánh giòn rụm, dậy mùi béo bùi đặc trưng. Đây là loại bánh thường được người dân chọn làm quà mang về cho du khách.
Bánh tráng mè - đặc sản nức tiếng của làng nghề Túy Loan (Nguồn: Sưu tầm)
Còn bánh tráng phơi sương là niềm tự hào của làng nghề. Sau khi phơi khô, bánh được hong qua sương đêm để có độ dẻo vừa phải, rất hợp để cuốn thịt heo luộc, rau sống - món ăn đặc sản Đà Nẵng. Ngoài ra còn có bánh tráng nướng, loại bánh nướng trên than hồng, thường ăn cùng mắm nêm hoặc tương ớt, tạo vị đậm đà khó quên.
Điều làm nên danh tiếng của bánh tráng Túy Loan không chỉ nằm ở hương vị, mà còn ở sự tỉ mỉ trong từng công đoạn từ chọn gạo đến phơi bánh. Mỗi chiếc bánh là kết tinh của sự khéo léo, tinh tế và niềm tự hào nghề tổ được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
2.2. Quy trình làm bánh tráng Túy Loan thủ công truyền thống
Đến Túy Loan, du khách không chỉ được ngắm nhìn mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm quy trình làm bánh, một hoạt động du lịch cộng đồng thú vị, giúp hiểu rõ hơn về đời sống của người dân địa phương.
Bước 1: Chọn gạo và chuẩn bị bột Nguyên liệu chính là gạo tẻ cũ, được người dân chọn kỹ vì gạo mới thường dẻo và dễ dính, khó tạo độ giòn. Gạo được ngâm trong nước sạch qua đêm, sau đó xay bằng cối đá hoặc máy xay thủ công để giữ được độ mịn tự nhiên. Bột sau khi xay được pha loãng với nước theo tỷ lệ truyền thống, thêm một chút muối để tạo vị đậm đà.
Bước 2: Tráng bánh trên bếp than Người thợ dùng vá gỗ múc bột, tráng nhanh và đều trên mặt nồi nước sôi phủ vải mỏng. Mỗi chiếc bánh chỉ mất vài chục giây để chín đều. Bí quyết riêng của người Túy Loan là tráng hai lớp bánh chồng lên nhau, giúp bánh vừa dai vừa giòn, khác biệt với các vùng khác.
Bước 3: Phơi bánh dưới nắng tự nhiên Bánh được đặt lên những giàn tre hoặc phên nứa phơi trực tiếp dưới nắng. Người dân phải trở bánh liên tục để bánh khô đều, không cong vênh. Thời gian phơi phụ thuộc vào thời tiết, nắng to thì chỉ mất vài giờ, trời râm thì phải kéo dài sang hôm sau.
Bước 4: Hong bánh và bảo quản Sau khi phơi khô, bánh được hong qua bếp than nhẹ để loại bỏ hơi ẩm và tăng độ giòn. Với loại bánh phơi sương, người thợ sẽ để bánh qua một đêm ngoài sương trời để bánh mềm, dễ cuốn. Thành phẩm được xếp gọn gàng, gói bằng giấy hoặc nilon, bảo quản nơi khô ráo.
Những chiếc bánh tráng được hong trên bếp than (Nguồn: Sưu tầm)
Nhiều hộ dân trong làng hiện mở dịch vụ “trải nghiệm làm bánh tráng”, nơi du khách có thể tự tay tráng, phơi, và nướng bánh, sau đó thưởng thức tại chỗ. Một số nơi còn bán bánh nóng vừa ra lò, thơm nức mùi gạo và mè, khiến bất kỳ ai đến đây cũng muốn mua vài xấp mang về làm quà.
3. Trải nghiệm du lịch làng bánh tráng Túy Loan
3.1. Hoạt động trải nghiệm dành cho du khách khi đến làng bánh tráng Túy Loan
Một trong những điểm hấp dẫn nhất khi ghé làng bánh tráng Túy Loan là cơ hội trực tiếp trải nghiệm quy trình làm bánh truyền thống. Du khách có thể tận mắt chứng kiến nghệ nhân tráng bánh trên bếp than đỏ, lắng nghe họ chia sẻ bí quyết gia truyền, rồi tự tay múc bột, tráng, phơi và nướng bánh dưới sự hướng dẫn tận tình. Đây là hoạt động đặc biệt phù hợp với nhóm gia đình, học sinh hoặc khách quốc tế yêu thích văn hóa Việt.
Trải nghiệm tự làm bánh tráng khi đến làng Túy Loan (Nguồn: Sưu tầm)
Ngoài trải nghiệm làm bánh, du khách còn được check-in giữa không gian phơi bánh ngoài trời, nơi những tấm bánh tráng trắng phau xếp hàng trên giàn tre, tạo nên phông nền độc đáo cho ảnh du lịch. Buổi sáng sớm hoặc chiều muộn là thời điểm ánh sáng đẹp nhất để chụp ảnh, vừa tránh nắng, vừa ghi lại được khung cảnh làng nghề bình dị, mộc mạc.
Sau khi tham quan xưởng bánh, bạn có thể ghé Đình làng Túy Loan, di tích hơn 500 năm tuổi, nơi thờ tiền hiền năm dòng họ lập làng. Khu đình được xếp hạng di tích cấp quốc gia, là địa điểm tìm hiểu văn hóa và tín ngưỡng của cư dân xứ Quảng. Hằng năm, vào mùng 9 tháng Giêng âm lịch, lễ hội đình làng được tổ chức với nhiều nghi thức truyền thống như rước sắc phong, tế lễ và hội đua thuyền trên sông Túy Loan, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.
3.2. Ẩm thực địa phương quanh làng bánh tráng Túy Loan
Sau khi tham quan làng nghề, du khách nhất định nên dành thời gian thưởng thức ẩm thực đặc sản vùng Túy Loan, nơi hội tụ hương vị dân dã của miền Trung. Nổi bật nhất là mì Quảng Túy Loan, món ăn mang đậm bản sắc Quảng Nam – Đà Nẵng, với sợi mì vàng óng, nước dùng sánh đậm và topping tôm, thịt, trứng cút, đậu phộng rang giòn. Ăn kèm với bánh tráng mè nướng và rau sống, món ăn càng thêm tròn vị.
Bánh tráng Túy Loan ăn cùng Mỳ Quảng (Nguồn: Sưu tầm)
Ngoài mì Quảng, bạn có thể thử bánh tráng nướng mè, đây là món ăn chơi được nhiều du khách ưa chuộng, hoặc gà đồng nướng than tẩm ướp bằng gia vị địa phương, thơm nức mũi khi vừa nướng chín. Nếu đi theo nhóm, đừng quên gọi thêm mắm nêm, rau thơm và bánh tráng phơi sương để cuốn, đúng chuẩn “bữa cơm quê xứ Quảng”.
Một số quán ăn địa phương được du khách đánh giá cao gồm:
Quán Túy Loan Xưa: Không gian mộc mạc, phục vụ các món đặc sản truyền thống; nổi tiếng với mì Quảng tôm thịt và bánh tráng nướng.
Quán Bà Tám: Lâu đời, chuyên phục vụ mì Quảng, bánh tráng phơi sương, và nước mắm nêm tự làm.
Các quán này nằm dọc trục đường chính vào làng, rất dễ tìm, có bãi đỗ xe máy và ô tô nhỏ thuận tiện cho du khách.
3.3. Kinh nghiệm tham quan hữu ích và gợi ý lịch trình
Để có chuyến đi trọn vẹn, du khách nên đến làng Túy Loan vào buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, khi trời mát, ánh sáng đẹp, thuận lợi cho việc chụp ảnh và tham gia trải nghiệm. Giữa trưa nắng gắt, các khu phơi bánh thường tạm nghỉ, do đó thời gian tham quan lý tưởng nhất là từ 7h00 đến 10h00 và từ 15h30 đến 17h30.
Nên mặc trang phục thoải mái, đi giày thấp hoặc dép đế bằng để thuận tiện di chuyển trong làng. Đừng quên mang theo nón rộng vành, kem chống nắng, nước uống, cùng một ít tiền mặt, vì nhiều hộ dân và quán nhỏ chưa hỗ trợ thanh toán điện tử.
Nếu có thời gian, bạn có thể kết hợp chuyến đi với Sun World Ba Na Hills, chỉ cách làng Túy Loan khoảng 30 phút di chuyển. Lịch trình gợi như sau: buổi sáng, tham quan và trải nghiệm làm bánh tráng Túy Loan, ăn trưa tại quán địa phương. Buổi chiều thì khởi hành lên Sun World Ba Na Hills để tham quan Cầu Vàng và thưởng ngoạn hoàng hôn trên đỉnh núi.
Sau đó, du khách có thể thưởng thức ẩm thực tại nhà hàng ngay trong khuôn viên, lưu trú một đêm tại Mercure Danang French Village Bana Hills và bắt đầu hành trình “Một ngày về miền quê - lên đỉnh Bà Nà” vào buổi sáng hôm sau. Đây chính là lựa chọn lý tưởng cho du khách muốn kết hợp trải nghiệm văn hóa truyền thống với nghỉ dưỡng hiện đại.
4. Các chiến lược bảo tồn làng nghề bánh tráng Túy Loan trong thời đại mới
4.1. Làng nghề Túy Loan – di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Năm 2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận làng nghề bánh tráng Túy Loan là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đây là một dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa của nghề truyền thống hơn 500 năm tuổi. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Hòa Phong, mà còn là minh chứng cho nỗ lực bảo tồn nghề cổ giữa nhịp sống hiện đại của Đà Nẵng.
Danh hiệu này giúp làng nghề có thêm cơ hội phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước đến khám phá, trải nghiệm và lan tỏa giá trị văn hóa đặc trưng xứ Quảng.
4.2. Hoạt động bảo tồn và phát triển làng nghề
Chính quyền xã Hòa Phong hiện đang triển khai nhiều chương trình bảo tồn và phát triển làng nghề Túy Loan. Trong đó, trọng tâm là tổ chức các lớp truyền nghề cho thế hệ trẻ, khuyến khích các hộ dân duy trì quy trình làm bánh thủ công, hạn chế dùng máy móc công nghiệp để giữ nguyên hương vị truyền thống.
Cụ bà 84 tuổi vẫn miệt mài truyền nghề bên bếp bánh tráng tại làng Túy Loan (Nguồn: Sưu tầm)
Song song đó, địa phương cũng đẩy mạnh quảng bá sản phẩm bánh tráng Túy Loan thông qua hội chợ, festival ẩm thực và các tour du lịch làng nghề. Một số hộ sản xuất đã được hỗ trợ xây dựng nhà xưởng kết hợp điểm đón khách du lịch, tạo điều kiện để du khách vừa tham quan, vừa mua bánh tại chỗ.
Trong thời gian tới, xã Hòa Phong hướng tới xây dựng “Không gian làng nghề Túy Loan”, kết hợp du lịch trải nghiệm, ẩm thực và trưng bày sản phẩm thủ công truyền thống. Đây được xem là hướng đi bền vững để vừa giữ nghề, vừa phát triển kinh tế cho người dân địa phương.
Làng bánh tráng Túy Loan là minh chứng sống cho tinh hoa ẩm thực và văn hóa xứ Quảng. Hơn 500 năm qua, nơi đây vẫn giữ lửa nghề truyền thống, mang đến cho du khách trải nghiệm chân thật và bình dị nhất về làng quê Việt Nam.
